Gwiaździste noce Vincenta van Gogha

Do tego wpisu zainspirowały mnie nowe suknie Juliette et Justine z ich premiery z 19 marca 2024 roku. "JeJ" lubi czerpać inspirację z obrazów znanych artystów, czasem przetwarzając wzór według swojego widzenia. Ale tutaj projektanci bezpośrednio zacytowali obrazy Vincenta van Gogha "Gwiaździsta noc nad Rodanem". Została ona namalowana wiosną 1888 roku w Arles, najprawdopodobniej na występie, gdzie Rodan wykonuje gwałtowny zwrot. Dowodem na to jest para spacerująca wzdłuż nabrzeża - to nabrzeże w bardziej ucywilizowanej postaci istnieje do dziś, można je zobaczyć na Google Maps. Co dokładnie zainspirowało artystę do wyboru tego miejsca i dlaczego Van Gogh wybrał właśnie Arles?

Arles i Japonia

W 1886 roku Van Gogh przyjechał do Paryża do swojego brata. W mieście miał okazję do nauki w szkole Fernanda Cormona, poznać dzieła impresjonistów oraz odwiedzić pracownię Toulouse-Lautreca. Jej właściciel opowiedział artyście o południowym słonecznym mieście Arles. Van Gogh stał się również miłośnikiem japońskiej sztuki i nawet planował zrobić kilka kopii japońskich drzeworytów, z których pierwszy "Park śliw w Kameido" Utagawy Hiroshige wykonał w 1887 roku. Jednak życie w wielkiej pozbawionej słońca metropolii męczyło go, więc nadszedł czas, aby udać się na południe, do wymarzonego Arles.

To miasto wyraźnie kontrastowało z Paryżem: jaskrawe kolory, krajobrazy, pozostałości z czasów Dawnego Rzymu, bliskość morza sugerowały analogie z Japonią i inspirujące do twórczości - do tego przyczyniała się wiosenne ciepło. Spacerując nad Rodanem, artysta nie mógł nie zauważyć magii gazowego oświetlenia, które odbijało się na powierzchni rzeki. Prawdopodobnie to właśnie zainspirowało go do stworzenia obrazu "Gwiaździsta noc nad Rodanem". Centralnym punktem górnej części obrazu jest gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy. W liście do swojego brata Van Gohn pisał:

Załączam niewielki szkic 30 x 30 cm; w skrócie: gwiaździste niebo malowane w nocy, przy zapalonych gazowych latarniach. Niebo jest ciemnoniebieskie, woda ciemnobłękitna, a ziemia bladofioletowa. Miasto jest w kolorze niebieskim i purpurowym. Gaz jest żółty, a odbicia [w wodzie] rdzawozłote, przechodzące w zielono-brązowe. Na ciemnoniebieskiej przestrzeni nieba Wielka Niedźwiedzica, skrząca się na zielono i różowo, jej dyskretna bladość kontrastuje z brutalnym złotem gazu. Na pierwszym planie dwie kolorowe figurki zakochanych. [1]

Co ciekawe, po drugiej stronie rzeki, na placu Lamartine, Van Gogh namalował jeszcze jeden obraz "Żółty dom".

Gwiaździsta noc

Twórcza ekscytacja przerodziła się w serię obrazów, które Van Gogh malował w Arles. Jednak jesienią czuł się wyczerpany. Spotkanie i wspólne mieszkanie z Gauguinem tylko pogorszyło sytuację. W końcu artysta odciął sobie część ucha i trafił do szpitala psychiatrycznego w Saint-Rémy-de-Provence. Tam, w czerwcu 1889 roku, namalował jeszcze jeden nocny obraz - "Gwiaździsta noc". Na nim przedstawił wioskę, księżyc, pierwsze promienie porannego słońca i 11 gwiazd, które są odniesieniem do 37 rozdziału Księgi Rodzaju: "Ujrzałem sen, oto, Słońce, i Księżyc, i jedenaście gwiazd ukłoniły się przede mną". Co interesujące, jedną z tych gwiazd, ta po prawej stronie od cyprysa, jest Wenus. Takie niebo artysta obserwował z własnego okna każdego ranka. Jednak ten obraz był całkowicie namalowany z pamięci, o czym dawno marzył. W swoim liście do przyjaciela Émile'a Bernarda Van Gohn pisał:

Czasem żałuję, że nie mogę zdecydować się pracować więcej w domu i [malować] z wyobraźni. Z pewnością – wyobraźnia to umiejętność, którą trzeba rozwijać, która jako jedyna może nas doprowadzić do stworzenia bardziej wzniosłej i pocieszającej natury, niż to jedno krótkie spojrzenie na rzeczywistość (którą postrzegamy, jak w naszych oczach się zmienia, przechodząc jak błyskawica) pozwala nam dostrzec. Gwiaździste niebo, na przykład – coś, co chciałbym spróbować namalować. [2]

Van Gogh nie lubił tego obrazu i rzadko wspominał o nim w swoich listach. Wyjaśniało to się stanem artysty w czasie tworzenia obrazy. Pomimo to okres pobytu w Saint-Rémy okazał się niezwykle owocny, artysta stworzył tam około 140 obrazów. "Gwiaździsta noc" i "Irysy" wzbudziły zainteresowanie na wystawie impresjonistów w Paryżu, dokąd pod koniec 1889 roku przeniósł się sam Van Gogh. Claude Monet uznał obie prace za najlepsze na całej wystawie.

W Arles Van Gogh namalował jeszcze jeden obraz, wśród bohaterów którego jest gwiazdowa noc. To "Taras kawiarni w nocy".

Obraz "Gwiaździsta noc" znajduje się w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku. "Gwiaździsta noc nad Rodanem" - w Musée d'Orsay. "Żółty dom" - w Muzeum Van Gogha w Amsterdamie. "Taras kawiarni w nocy" - w Muzeum Kröller-Müller w Holandii. A oto same suknie od Juliette et Justine.